Hadis Usulü İlmi

hadis-usulu-ilmiHadisin asılları, dayanakları, kökleri, kaynakları ve kuralları anlamına gelir.

Usul kelimesi yer alan ilk kitap 544/1149 yılında vefat eden Kadı İyad’ın el İlma ila Ma’rifeti Usuli’r-Rivaye ve Takyidi’s-Sema isimli eseridir. Burada da görüldüğü gibi Usulül Hadis değil Usulü’r-Rivaye şeklindedir.

İbn Hacer Hadis usulü “kabul ve ret açısından ravi ve mervinin durumlarından bahseden ilimdir’’ der.

Hadis usulü; hadisleri nakledenlerin güvenilir, naklettikleri hadislerin de sahih olup olmadıklarını tespit etme amacıyla geliştirilmiş kurallardan bahseden ilimdir.

Hadis ilmi hadis usulünden çok daha geniş bir bilimsel faaliyet alanıdır.

Hadis ilmi hadisle ilgili bütün problemleri ele alırken. Hadis uslü sadece hadis tenkidinin temel kurallarını özetler ve temel kavramlarını tanımlar.

Klasik tabiriyle Ulumü’l hadis günümüzdeki tabiriyle hadis usulü alanında günümüze ulaşmış olan en eski eser İmam Şafii’nin er-Risale isimli eseridir.

Hadis alimleri tarafından yazılan ilk müstakil hadis usulü kitapları hicri üçüncü asra aittir. Bunlardan Ali b. Abdülhakem’in Ma’rifetü Ulumi’l Hadis ve Kemmiyyeti Ecnasiha isimli eserleri günümüze ulaşmamıştır.

Günümüze ulaşan ilk hadis usulü kitabı Ramhürmüzi’nin el Muhaddisü’l Fasıl’ıdır.

Hadis usulü kitapları Mütekaddimun ve Müteahhirun dönemleri denilen iki dönemde ele alırlar. Mütekaddimun kelimesi öncekiler öncüler gibi anlamlara gelir. Hadis tarihinde klasik kitapların yazıldığı Mütekaddimun dönemi hicri dördüncü asrın başına hatta bazılarına göre sonlarına kadar devam eder. Bundan sonrasına Müteahhirun dönemidenir. Bunun anlamı da sonrakiler demektir.

Mütekaddimun dönemi hadis usulü kitapları:

  1. Er-Ramhürmüzi diye tanınan ebu Muhammed el-hasen b. Abdurrahman’nin el-Muhaddisü’l-Fasıl Beye’r-Ravi ve’l-Vai isimli eseri günümüze ulaşan hadis alimlerince yazılmış ilk müstakil hadis usulü kitabı kabul edilir.
  2. Hakim diye tanınan Ebu Abdullah Muhammed b. Abdullah el-Hakim en-Nisaburi’nin Marufetü Ulumi’l Hadis isimli eseri
  3. Hadib el-Bağdadi diye tanınan büyük hadis aliminin el-Kifaye fi İlmi’r-Rivaye isimli eseri

Müteahhirun dönemi hadis usulü kitapları:

1-  Kadı İyad diye tanınan Endülüs lü Ebul’l-fadl İyad b. Musa el-Yahsubi’nin el-İlma ila Marifeti Usul’r-Rivaye ve Takyidi s-Sema isimli eseri. Bu kitap Mağrip ve Endülüs’te yazılmış ilk hadis kitabıdır.

2- Meyancı diye tanınan Ebu’l Has Ömer b Abdulmecid el Kuraşi el Meyancı’nın Ma la Yese ‘u’l-Muhaddise Cehlüh isimli kitabı on sayfalık küçük bir risale şeklindedir.

3-  İbnü’s – Salah diye tanınan Ebu Amr Takiyüddin Osman b. Abdürrahman eş –Şehrizüri nin Ulumil hadis i Mukaddimetü İbni’S Salah ismiyle meşhur olmuştur. İbnü’s-Salah Şam’daki Eşrefiyye Darul Hadis denilen hadis medresesinde hocalık yapmıştır. Konuların sonunda ben derim ki ifadesiyle konu hakkındaki kendi görüşlerini yansıtır. Konuları Hz. ALLAH (c.c.)’ ü Alem, yani .Hz. ALLAH (c.c.). en iyi bilendir sözüyle noktalar.

İbnü’s Salah’ın Ulum’ül Hadis’ine dayanılarak yazılan kitaplar:

A) Nevevi önce el-İrşad adıyla ihtisar etmiş yani kısaltmış, sonra bunu da tekrar kıslatarak et-Takrib ismini vermiştir.

B) İbn Kesir, Ulumi’l Hadis adıyla özetlemiş.

C) İbn Haver el-Askalani, Nuhbetü’l-Fiker adıyla kısaltmıştır.

D) Zeynüddin el-Iraki, Ulumü’l Hadis kolay ezberlensin diye Elfiyye tarzında bin iki beyitte şiir halinde özetlemiştir.

E) Celalüddin es-Suyuti de Elfiye şeklinde bin beyitlik şiire çevirmiştir.